İdrakte yol açmış geceden gündüze Allah

Bahtiyar Vahabzade, 16 Ağustos 1925’te Azerbaycan’ın Şeki kentinde doğmuştur. 9 yaşında ailesiyle Bakü’ye taşınmıştır, eğitimini burada tamamlamıştır. 1947’de Bakü Devlet Üniversitesi Filoloji Bölümü’nden mezun olmuştur ve aynı bölümde öğretim üyesi olarak çalışmaya başlamıştır. 1964’te Samed Vurgun’un hayatı üzerine hazırladığı monografiyle filoloji doktoru unvanını almıştır. 1980’de Azerbaycan İlimler Akademisi üyeliğine seçilmiştir ve 2001’e kadar ders vermeyi sürdürmüştür. Vahabzade, 1959’da yazdığı “Gülistan” adlı şiiriyle ikiye bölünen Azerbaycan halkının acılarını dile getirmiştir; bu nedenle 1962’de “milliyetçi” suçlamasıyla görevinden uzaklaştırılmıştır. Sovyet baskılarına rağmen özgürlük mücadelesini sürdürmüştür ve eserlerini gizlice yurt dışına yayımlamıştır.  

Bahtiyar Vahabzade, Azerbaycan Türkçesi’ni sade ve halkın diliyle kullanmaya özen göstermiştir; bu nedenle “Halk Şairi” unvanıyla anılmıştır. 1995’te “İstiklal Nişanı” ile ödüllendirilmiştir ve 1980–2000 yılları arasında beş kez milletvekili seçilmiştir. 2002’de Romanya Kültür Bakanlığı tarafından kendisine “Komutan Madalyası” verilmiştir. 13 Şubat 2009’da Bakü’de vefat etmiştir, cenazesi Fahri Hıyaban’a defnedilmiştir. Türkiye’de “Yel Kaya’dan Ne Aparır?” makalesiyle tanınmıştır; pek çok şiir, oyun ve manzum hikâye yazmıştır. “Yollar-Oğulları” eserini Cezayir’in bağımsızlığına, “Mugam” adlı eserini ise Üzeyir Hacıbeyli’ye ithaf etmiştir. Ayrıca Lord Byron’un “Abidon Fellini” adlı eserini Azericeye çevirmiştir. Başlıca eserleri şunlardır: Ömürden Sayfalar (2000) Vatan, Millet, Ana Dili (2000) Soru İşareti (2002) Eserleri; Türkiye Türkçesi, Rusça, Farsça (İran Azericesi), Ermenice, Özbekçe, Almanca, İngilizce ve Türkmenceye çevrilmiştir.

Cep telefonu esareti

Cep telefonu bağımlılığı, çağımız insanının kendi elleriyle ördüğü görünmez bir kafese benziyor. Ekrana her dokunuş, bizi cep telefonun esaret dünyasına biraz daha bağlıyor. Cep telefonuyla bu kadar iç içe yaşayan biz insanlar; çevrenin doğal güzelliklerinden, arkadaşlardan, ailemizden, anılardan ve hatta kendimizden bile uzaklaşmış oluyoruz. Sessizlikten kaçmak için telefona sarılan insan, zamanla sessizliği düşünemez hâle geliyor; beklemek, sıkılmak ve hayal kurmak neredeyse unutulup gidiyor. Koca bir dünya varken insan kendini telefonun ekranına hapsediyor. Bildirim sesi, bir emir gibi algılanıyor ve kişi farkında olmadan dikkatini, zamanını ve duygularını böylece küçük bir ekrana teslim ediyor.

Cep telefonu esareti ise bağımlılığın bir adım ötesinde, özgürlüğümüzün konforla takas edilmesi demek. İnsanlar ceplerinde taşıdıkları bu cihazın sahibi olduklarını sanırken, aslında cep telefonunun her kişi için ayrı ayrı programladığı esaret dolu bir yaşam temposuna uyum sağlıyorlar. Yüz yüze kurulamayan bağlar, filtrelenmiş mutluluklar ve ölçülen beğeniler, gerçek duyguların yerini almaya başlıyor. İnsanların samimiyeti neşesi, mutluluğu, üzüntüsü ekranlara hapsoluyor. Telefon kapandığında hissedilen huzursuzluk, bu esaretin en açık kanıtı; çünkü insan, sustuğunda bile konuşmasını isteyen bir makinenin gölgesinde yaşamaya alışmış oluyor. İnternet kesilse insanların hali ne olur bir düşünseniz ya? Belki de asıl karmaşa dışarıda değil, içimizde kopar; çünkü internet bağlantısı gittiğinde geriye kalan sessizlik, ne kadar yalnız ve ne kadar bağımlı varlıklar olduğumuzu şiddetle yüzümüze çarpar. Çünkü o karmaşık sessizlikte ne bildirim vardır ne de kaçacak bir ekran; sadece insanın kendisiyle baş başa kaldığı koca bir boşluk kalır. İşte tam da bu yüzden rahatsız eder o anlar, çünkü unuttuğumuz duygular, kaçtığımız her şey, bastırdığımız tüm düşünceler birer birer beynimize saldırır, kalbimizde ortaya çıkar. Yalnızlığımız, bir sert kaya gibi üstümüze gelir. Telefonun ışığı söndüğünde, aslında aydınlanan şey içimizde eksik bıraktığımız herşeydir. Telefon sustuğunda insan, neyi kaybettiğini değil, neyi ihmal ettiğini artık acıyla fark eder. Bu esaretten bir an önce kurtulmak temennisiyle...

Kadir PANCAR

13/08/2017