Polinomlarda işlemler

Polinom, matematikte içinde değişken bulunan (genellikle x), bu değişkenin doğal sayı üsleri ve sayısal katsayılar bulunan cebirsel ifadelere denir. Yani matematiksel olarak; n ∈ ℕ ve a0, a1, a2 …, an ∈ ℝ olmak üzere: P(x) = anxn + an-1xn-1 + … + a1x1 + a0x0 ifadesine reel katsayılı polinom denir. Polinomlar özel bir fonksiyondur. Bir ifadenin polinom olabilmesi için çok net iki kuralı vardır: 1) Değişkenin üssü kesinlikle doğal sayı olmalıdır. Değişkenin kuvveti negatif olamaz, kesirli bir ifade olamaz, irrasyonel bir sayılı kuvvet olamaz. 2) Tüm değişkenlerin katsayıları Reel Sayı olmalıdır. Karmaşık sayı olamaz

Örneğin P(x) = 3x² + 5x − 7 ifadesi bir polinomdur, P(x) = x + 1 bir polinomdur, Q(x)=4 sayısı da polinomdur. Buna karşılık K(x) = 1/x + 2 polinom değildir çünkü değişken paydadadır, değişkenin kuvveti (-1)dir. T(x) = x⁻² + 3 polinom değildir çünkü değişkenin üssü negatiftir. S(x) = √x + 1 polinom değildir çünkü değişkenin kuvveti kesirlidir.
Polinomlar terimlerden oluşur. Toplama ya da çıkarma işaretleriyle ayrılan her parçaya terim denir. Örneğin P(x) = 2x3 − 5x + 4 ifadesinde 2x3, −5x ve 4 ifadelerinin herbiri birer terimdir. Bir polinomda değişkenin önündeki sayıya katsayı denir. En büyük dereceli terimin katsayısına da "başkatsayı" denir.. Örneğin P(x) = −3x2 ifadesinde katsayı −3’tür.  Q(x) = −3x+ 4x +7 ifadesinde başkatsayı −3 olup, diğer katsayılar 4 ve 7 dir. Değişken içermeyen yani değişkenin kuvvetinin 0 olduğu  xterimine sabit terim denir. Örneğin P(x) = 5x2 + 3x − 7 polinomunda sabit terim −7’dir. Bir polinomun derecesi ise terimlerdeki en büyük üssün değeridir. Örneğin P(x) = 4x5 + x2 − 1 polinomunun derecesi 5’tir, R(x) = 7x − 3 polinomunun derecesi 1’dir, Q(x) =9 polinomunun derecesi 0’dır.
 
Polinom–fonksiyon ilişkisi şu şekilde açıklanabilir: Bir polinom, değişkenler ve bu değişkenlerin negatif olmayan tam sayı kuvvetlerinden oluşan cebirsel bir ifade iken bir fonksiyon ise, ifadedir. Bir polinom, bu kuralı sağladığı için aynı zamanda özel bir fonksiyon olarak da düşünülebilir. Yani her polinom, uygun bir tanım kümesi üzerinde tanımlandığında bir fonksiyon oluşturur. Örneğin p(x) = 2x2 - 3x + 1 ifadesi bir polinomdur. Bu durumda polinom, fonksiyonun kuralını; x ise fonksiyonun bağımsız değişkenini temsil eder. Fonksiyonun çıktısı olan f(x) değeri, x yerine yazılan sayıya bağlı olarak değişir. 
 
Polinomların tanım kümesi gerçek sayılardır; çünkü polinomlarda kök, payda ya da mutlak değer gibi kısıtlayıcı ifadeler yoktur. Bu nedenle her gerçek sayı için polinom fonksiyonunun bir değeri vardır. Buna karşılık g(x)=1/x veya h(x)=√(x−2) gibi ifadeler tanım kümesi paydasına ve kök içine göre kısıtlandığında fonksiyon olurken polinom değildir; çünkü bu tür fonksiyonlarda tanım kümesi; g(x) için x≠0 şeklinde h(x) için de x≥2 şeklinde kısıtlanır. Bu karşılaştırma, polinom fonksiyonlarının neden tüm gerçek sayılarda tanımlı ve grafiklerinin neden kesintisiz olduğunu açıkça gösterir. Buna göre polinom fonksiyonları süreklidir ve grafikleri kesintisiz eğriler şeklinde olur. Polinomlarda x değerleri sürekli değişirken değerler de kopukluk veya ani sıçramalar olmaz. Bu yüzden polinom fonksiyonlarının grafikleri parçalılık, boşluk, kopukluk ya da delik içermez. Fonksiyonlarda ise kesikli şekiller, boşluklar veya parçalı grafikler de görülebilir. Sonuç olarak, Her polinom, bir fonksiyon tanımlar; ancak her fonksiyon polinom değildir.  
0 yorum

Ebu Bekir el-Kereci

Ebu Bekir Muhammed bin Hasen (Hüseyin) el-Kerecî (yaklaşık 953–1029), 10. ve 11. yüzyıllarda yaşamış İranlı matematikçi ve bilim insanıdır. Tahran yakınlarındaki Kerec'de doğduğu veya ailesinin bu bölgeden geldiği, hayatının büyük bölümünü ise Büveyhîler döneminde Bağdat'ta geçirdiği kabul edilmektedir. Cebiri geometrik yöntemlerden bağımsız hâle getirerek modern cebirin gelişimine önemli katkılar sağlamış, bilinmeyenlerin cebirsel işlemlerle çözümünü sistematik bir biçimde ele almıştır. Özellikle üsler, polinomlar, binom katsayıları ve belirsiz denklemler üzerine yaptığı çalışmalar, cebirin gelişiminde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Ayrıca binom katsayılarını üçgensel bir düzen içinde inceleyerek günümüzde Pascal Üçgeni olarak bilinen yapının en eski sistematik örneklerinden birini ortaya koymuş ve matematiksel tümevarım yönteminin ilk uygulamalarından sayılan ispatlar geliştirmiştir. 
El-Kerecî'nin özellikle üsler, polinomlar, binom katsayıları ve belirsiz denklemler üzerine yaptığı çalışmalar, modern cebirin gelişiminde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Pozitif ve negatif tam sayı üslerinin kurallarını sistematik olarak incelemiş, polinomlar üzerinde toplama, çıkarma ve çarpma işlemlerini geliştirmiş ve cebirsel ifadelerin geometrik yorumlara ihtiyaç duyulmadan ele alınabileceğini göstermiştir. Ayrıca binom katsayılarının üçgensel düzenini sistematik olarak inceleyerek günümüzde Pascal Üçgeni olarak bilinen yapının en eski örneklerinden birini ortaya koymuş, binom teoremi ve doğal sayıların kuvvet toplamları üzerine araştırmalar yapmıştır.

El-Kerecî yalnızca matematik alanında değil, mühendislik ve uygulamalı bilimlerde de önemli çalışmalar yapmıştır. Yer altı sularının bulunması, su kaynaklarının değerlendirilmesi ve su yapılarının inşası üzerine eserler kaleme almış; bina, köprü ve kanal yapımı gibi mühendislik konularıyla ilgilenmiştir. Yer altı suları üzerine yazdığı *Kitâbü İnbâṭi'l-Miyâhi'l-Ḫafiyye*, hidrolik ve hidrojeoloji alanında günümüze ulaşan en eski eserlerden biri olarak kabul edilmektedir. Ayrıca geometri, aritmetik, kök hesapları, alan ve hacim hesaplamaları ile astronomi üzerine de çalışmalar yapmıştır. Matematik tarihinde, cebiri bağımsız bir bilim dalı hâline getiren ve cebirsel düşüncenin gelişmesine öncülük eden en önemli bilim insanlarından biri olarak değerlendirilmektedir.

El-Kerecî'nin başlıca eserleri:
el-Faḫrî fi’l-Cebr ve’l-Muḳābele
el-Kâfî fi’l-Ḥisâb
el-Bedîʿ fi’l-Ḥisâb
ʿİlelü Ḥisâbi’l-Cebr ve’l-Muḳābele
Kitâbü İnbâṭi’l-Miyâhi’l-Ḫafiyye
Kitâbü’l-Eczâr
Muḫtaṣar fi’l-Ḥisâb ve’l-Misâḥa
Kitâb fî Ḥisâbi’l-Hind
Kitâbü’l-İstiḳrâʾ
el-Medḫal ilâ ʿİlmi’n-Nücûm
Risâle fi’l-Ḫaṭaʾeyn
Nevâdirü’l-Eşkâl
Kitâbü’d-Devr ve’l-Veṣâyâ
Kitâb fi’l-ʿUḳūd ve’l-Ebniye

Kaynakça: El-Kereci, TDV İslâm Ansiklopedisi, Melek Dosay Gökdoğan, (https://islamansiklopedisi.org.tr/kereci)

Piyasa Bilgileri

🇺🇸 USD ..
🇪🇺 EUR ..
🇬🇧 GBP ..
🏆 ONS ..
🪙 GRAM ..
Piyasa verileri; Frankfurter ve Binance API sistemleri üzerinden çekilmektedir. Döviz kurları referans niteliğinde olup gecikmeli olabilir. Altın fiyatları, ons bazlı dijital varlık üzerinden hesaplanmaktadır. Veriler bilgilendirme amaçlıdır, hatalı olabilir ve kesinlikle yatırım tavsiyesi içermez.

İslam Kütüphanesi Seçmeler

Matematik Seçme Konuları

Aşağıdaki Yazılar İlginizi Çekebilir!!!

    Yükleniyor...