İslam sanatının önemli bir parçası olan cami mimarisi ve işçiliği; özellikle tezhib, hat, kubbe, minare şerefeleri ve alemleri ile kendini belli eder. Klasik cami mimarisi içinde dıştan dikkat çeken en önemli yapı; kubbe ve minaredir. Kubbelerin ve minerelerin üzerine bir işaret olarak "alem" adı verilen bakır veya kurşundan yapılma işlemeler konulur. Kubbe yapısı, İslam dini dışındaki diğer yapılarda da sıklıkla görülür. Bu nedenle İslam mimarisini diğerlerinden ayırmak için özellikle Osmanlı devleti ile birlikte kubbe ve minare üzerine bir alem konulması yaygın hale gelmiştir. Minare ve kubbelerdeki alem, dini bir zorunluluk olmamakla birlikte İslam mimarisinde yaygın olarak kullanılan bir tepe unsurudur ve pratikte yapının cami-mescid olduğunu gösteren sembolik bir işleve sahiptir.
Alemlerde sıklıkla hilal motifi tercih edilir. Bu kullanım şekli, dinî bir emir olmayıp tarihsel ve kültürel tercihlerden kaynaklanmaktadır. Hilal figürü, İslam'dan önce Mezopotamya, Mısır, Fenike, Bizans, Sasaniler ve diğer antik medeniyetlerde de görülmüştür. Cami alemi üzerindeki kullanılan hilal motifi, İslam dünyasındaki ibadethanelerde de kullanılmıştır. Selçuklular ve özellikle Osmanlı İmparatorluğu döneminde, Haçlı
seferlerine karşı savaşlarda bir "karşı sembol" olarak hilal tercih edilmiştir. Bu dönemde, sancaklarda ve mabedlerde simge olarak hilal kullanıldığı için İslam dünyasında hilal tercihi zamanla yaygınlaşmıştır. Bu süreçte İslam dini, geleneksel anlayışta hilal sembolü ile kültürel olarak özdeşleşmiş ve pek çok Müslüman devlet, bayraklarında hilal simgesine yer vermiştir.
Peki neden "hilal" bu kadar anlamlı bir hale bürünmüştür? Hilal, esasında dolunay gibi ayın hallerinden bir tanesidir. Yeni bir ayın girdiğini müjdeler. "Kur’ân-ı Kerîm’de (el-İsrâ 17/12; el-Furkan 25/61; Nuh 71/16) surelerinde geçtiği üzere, ayın kendisi müstakil bir ışık kaynağı olmayıp, güneşten gelen ışığın yansıması olarak nur olarak tanımlanır ve ay yeryüzünde insanlar tarafından müşahede edilir. Ayın, dünya çevresinde dönerken güneşle dünya arasında aynı doğrultuda bulunmasına "ictima durumu" denir. Bu kavuşma halinde, ay güneşle birlikte doğup güneşle birlikte batar ve güneş tarafından aydınlatılan yüzeyi tamamen güneşe döner; karanlık yüzeyi ise dünyaya dönük olduğu için ay yeryüzünden görülmez. Ancak ay, her gün bir öncekinden daha geç doğup daha geç battığı için kısa bir süre sonra bu doğrultudan ayrılarak güneşten daha geç batmaya başlar. Böylece güneşle ay arasındaki açı, ayın yüzeyine yansıyan ışığın yeryüzünden görünmesi (rü’yet) için yeterli büyüklüğe ulaşınca ay güneş battıktan sonra batı ufkunda hilâl biçiminde görülmeye başlar. Hilâlin görüldüğü gece önceki aya değil yeni başlayan aya aittir." (TDV İslam Ansiklopedisi, Hilal Md.)
Kur’ân-ı Kerîm’de ayın gökyüzündeki düzenli hareketinin insanlar vakit ölçüleri olduğu (el-Bakara 2/189), belirtilirken; zamanın ay hareketlerine göre on iki ay şeklinde düzenlendiği (et-Tevbe 9/36) aktarılır. İslâm dininde namaz vakitleri, oruca başlama (imsak) ve oruç bitişi (iftar) gibi bazı ibadetler güneşin çeşitli hareketlerine göre değişse de ramazan orucu, hac, zekât, fıtır sadakası, kurban ve bayram namazları gibi çeşitli ibadetler ile yemin, kefaret, ila, iddet gibi çeşitli şer‘i muamelelerin vakit ve sürelerinin tesbitinde ay hareketleri esas alınır. Peygamber Efendimizin (ﷺ), Hilâli görünce oruca başlayın; onu tekrar görünce bayram yapın. Eğer hava kapalı ise içinde bulunduğunuz ayı otuz güne tamamlayın” (Buhârî, Savm, 11; Müslim, Sıyam, 17-20) hadis-i şerifi, ibadetlerde kameri hareketlere bir misal teşkil eder.
Hilalin görülmesine (ru'yet-i hilal) atıf yapan bu hadisi şerif, zaman zaman Müslüman ülkelerde ihtilaf konusu haline gelebildiğinden farklı vakitlerde oruca başlama ve bayram yapma anlaşmazlıklarına dahi sebep olmuştur. Hilalin böylesine önemli olması, İslam ülkelerinde hassas bir kavram olarak öne çıkmasına sebep olmuştur. Belki de sırf bu sebeple "hilal", zamanla bir İslam simgesi olmuştur. Özellikle Osmanlı devletinin geniş coğrafi sınırları sebebiyle "hilal" güç ve hakimiyetin bir sembolü olarak manevi durumu ifade etmek için kullanılmıştır. Arap alfabesine göre yazıldığında aynı harflerle yazılabilen, "Allah" (الله) lafzı ve "hilal" (هلال) kelimesi, ebced hesabında aynı 66 sayısında birleşirler. Allah (الله), hilal (هلال) ve lale (لاله) kelimelerinin hem harf yapısı hem de ebced karşılığı bakımından örtüşmesinden dolayı, İslam Medeniyet Dünyasında bu semboller ayrı bir ihtimam görmüştür. Hatta "lale kelimesi de bir nevi bu kültürü ifade etmek için sembolleştirilmiş, İslam tezhib ve süsleme sanatlarında yer almıştır. Bu üç kavram arasında kurulan güçlü bağ sayesinde hilal (هلال) ve lale (لاله) lafızları, İslam kültür dünyasında sadece estetik unsurlar olarak ele alınmayıp bir nevi manevî anlama sahip semboller olarak değerlendirilmiştir. Nasıl ki "Haç" sembolü akla Hristiyanlık kavramını getiriyorsa, "hilal" sembolü de zamanla İslam dinini simgeler hale gelmiştir. Hilâlin, İslâmiyet’in bir sembolü olarak Hıristiyanlığın sembolü olan haça karşı kullanımı, Haçlı seferlerinden sonra özellikle 11. yüzyıldan sonra yaygınlaşmıştır. İstanbul'un Fethi sonrasında etkisi yükselen Osmanlı müesseleri sayesinde, "hilal" sanat ve gündelik yaşam alanlarında daha belirgin olmuştur. İslam sanatının oluşmaya başladığı İslam devletleriyle birlikte, cami, türbe, medrese gibi çeşitli dini mekanlarının kubbelerinde, bayrak ve alemlerinde bir işaret olarak hilal sembolü kullanımı hız kazanmıştır. Günümüzde Türkiye, Azerbaycan, Pakistan, Cezayir, Tunus, Malezya, Libya, Özbekistan, Türkmenistan, Kıbrıs, Maldivler, Moritanya... gibi Müslüman ülke bayraklarında "Hilal" sembolü yer almaktadır.
"Hilal" sembolü, İslam dini açısından ayın hareketini ifade etmesi yönüyle, hafif yana yatık bir şekildedir. İslam sanatındaki hilal formu, ayın batı ufkundaki doğal astronomik görünüşünü yansıtır. Buna karşılık, günümüzde bazı yapılarda görülen ve yukarı doğru açılan boynuz şeklindeki hilal anlayışı, İslam dini ile bağdaşmayan bir sembol olup antik ay tapınmalarını ve pagan ritüellerini çağrıştırır. Akad-Babil, Aztek ve Kelt mitolojisinde yer alan boynuz şeklindeki ay simgesi, Babil'deki üçlü tanrılardan biri olan Sin'in sembolü olarak kullanılır. Arabistan yarımadasında Babil'in ay tanrısı, "Hubal" olarak isimlendirilmiştir. Buradaki boynuz şeklindeki hilal sembolü; şimşek, yıldırım, sunak tepeleri, güneş, ay, dikili taşlar, ateş ve boğa boynuzları gibi çeşitli simgeler Hubal-Baal'ın güç ve otorite araçlarından biridir. Örneğin dikili taşlar, Baal’in gücünü ve insanların ona adak sunma biçimini gösteren bir ritüel nesnesi olarak Kuran-ı Kerim'de de zikredilmiştir. "Ey iman edenler! Şarap, kumar, dikili taşlar, fal ve şans okları birer şeytan işi pisliktir; bunlardan uzak durun ki kurtuluşa eresiniz. (Maide Suresi, 90) Şeytan işi olan bu pislik simgelerini hatırlatacak her şeyden uzak durmak gerekir. Bu nedenle yatık olmayan yukarıya dönük bu hilal (!) görünümü, esasında Baal boynuzunun sembolik ifadesidir ve bir tapınma vasıtası olarak büyük putu hatırlatır. Baal; Arami ve Kenan dillerini de kapsayan Sami dillerinde "efendi" ve "sahip" anlamlarına gelen bir saygı anlamındaki bir tanrı/put ismidir. Baal'ın büyük bir saygı/efendi ünvanı olmasından dolayı pek çok putperest medeniyette "Baal" ismi; fırtına, bereket, yağmur, gök gürültüsü, ay, güneş gibi çeşitli batıl tanrılara halkın hitap ederken kullandığı bir isim haline gelmiştir. Esasında İslam öncesi müşrik Araplarda Allah inancı olmasına rağmen çeşitli putlara tapınarak tevhid akidelerini bozmuşlar, Allah ile kendileri arasına aracılar ve putlar koymuşlardır. İşte bu putlardan bir tanesi de "Baal" isimli büyük puttur. Kuran-ı Kerim'de Baal ismi, “En güzel yaratanı, sizin de geçmişteki atalarınızın da rabbi olan Allah’ı bırakıp Baal’e mi taparsınız?” (Saffat Suresi, 127-128) şeklinde Saffat suresinde geçmektedir.
Baal yerine Haddad, Hammon, Hübel, Molek veya Zebul gibi isimler de kaynaklarda geçmektedir. Baal, çoğunlukla boynuzlu bir boğa şeklinde, elinde topuz veya tokmak tutan keçi sakallı bir motifle tasvir edilir. Kuran-ı Kerim'de İlyas (a.s) peygamber kıssasında Baal putu şöyle anlatılır: "Şüphesiz İlyas da gönderilen peygamberlerdendir. (İlyas) milletine: (Allah'a karşı gelmekten) sakınmaz mısınız? En güzel yaratanı, sizin de Rabbiniz, sizden önce gelen atalarınızın da Rabbi olan Allah'ı bırakıp da Baal'e mi taparsınız? demişti. Bunun üzerine İlyas'ı yalanladılar. Onun için Allah'ın ihlâslı kulları müstesna; onların hepsi (cehenneme) götürüleceklerdir." (Saffat Suresi, 123-127) Kur'ân-ı Kerim'de zikredilen bu kıssa, İsrailoğullarında peygamberlik vazifesindeki Hz. İlyas'ın (a.s.) kavmini tevhid inancına davet etmesini ve onların bu çağrıyı reddederek Baal putuna tapmaya devam etmelerini konu alır. Halkın hak dinden saparak putperestliğe yönelmesi üzerine Hz. İlyas (a.s) onları uyarmış, ancak kavim, sapkınlıklarında ısrar ederek ilahi azaba müstahak olmuştur. Ayetten de anlaşılacağı üzere buradaki Baal, bir putun özel adı olup genellikle boynuzlu bir boğa şeklinde heykele dönüştürülmüş veya çeşitli biçimlerde tasvir edilerek şeytan ve yaverlerinin inanç simgesi haline gelmiştir.
Antik coğrafyada ortaya çıkarılan kil tablet, kabartma ve heykellerde Baal ve ilişkili pagan figurlerinin kucağında bebekle tasvir edilmesi, çocukların bu sahte ilahlara adak olarak kurban edildiği karanlık ritüelleri anlatır. Kucağında bebekle resmedilen Baal görüntüsü, verilmek istenen karanlık mesaj için en yaygın put tasviridir. Her ne kadar arkeologlar tarafından tartışmalı bir mesele olsa da antik çağda Fenike ve Kartaca bölgelerinde, Baal için sıklıkla çocuk kurban edildiği aktarılır. İbranice metinlerde bu iğrenç kurban ritüeli şöyle rivayet edilir: “Hinnom Oğulları Vadisi’nde bulunan Baal’ın yüksek yerlerini yaptılar; oğullarını ve kızlarını Molek’e sunmak üzere ateşten geçirdiler. Oysa ben bunu buyurmadım, aklımdan bile geçirmedim. Yahuda’yı günaha sürükleyen bu iğrençliği yapmalarını istemedim.” (Yeremya, 32-35) “Çocuklarından hiçbirini Molek’e kurban olarak ateşten geçirmeyeceksin; Tanrının adını lekelemeyeceksin. Rab Benim.” (Levililer 18:21) gibi pasajlar Yahuda halkının bu pagan ritüelini benimsemesini sert bir dille eleştirir ve bu vaadinin ilahi azaba dönüşeceğini haber verir. Allahu a'lem, Firavun da kendi sahte ilahlık iddiasını sürdürmek ve iktidarını korumak adına, Hz. Musa’nın (a.s) doğumunu engellemek için masum bebeklerin öldürülmesi vahşetini uygulayarak, o antik çağ dönemlerinin bir esintisi olan zalimliğin bir simgesi olmuştur.
Tarih boyunca insanoğlu, tevhid akidesinden uzaklaştıkça ilahi bilgelik ve hakikati sembolize eden kavramları tahrif ederek somutlaştırmıştır. Nitekim Antik Mısır gibi medeniyetler, ilahi mesajın getirdiği ilim, gökyüzü gözlemi ve hikmet birikimini zamanla özünden saptırmış; evrenin düzenini ve bilgeliği temsil eden unsurları 'Ra' (güneş) ve 'Thoth' (bilgelik) gibi sahte ilahlara dönüştürerek pagan bir panteon inşa etmişlerdir. Böylece Antik Mısır halkı zamanla "Ra" dedikleri güneş ve "thoth" dedikleri bilgelik tanrılarına tapınmaya başlamışlar.
Mısırlılar ay ve güneş kültüne tapınırken zamanla buzağı ve öküzleri ilaha tapınmada bir tür aracı kabul ettiler. Mısırlılar zamanla buzağıya büyük anlam yüklediler ve öküzün yaptığı işlere bakıp kehanetlerde bulundular. Sonrasında bu öküzlerin altından heykellerini yaptılar ve öküzün boynuzları arasına da büyük tanrıları Ra'yı anımsatacak bir güneş dairesi koydular. Bu şekildeki putların adı "apis" olarak adlandırılmıştır. Apis Öküzleri, Antik Mısır'da tanrının yeryüzündeki temsilcisi olarak görülürdü. İnsanlar adına tanrıya aracılık yapan apis putları ve hayvanları, diğer put ve hayvanlardan farklıydı. Apis Öküzü, mabetlerde itina ile rahipler tarafından bakılır ve beslenirdi. Apis ölünce Mısırlılar tarafından büyük bir matem ve cenaze törenleriyle uğurlanırdı. Ölen öküzler mumyalanır ve kendilerine bir firavunun ölümü gibi ihtişamlı cenaze törenleri yapılırdı. Apis Öküzü sonradan Mısır tanrılarından Osiris ile özdeşleştirilmiş olsa da öküze tapılması, Mısır'ın çok erken dönemlerinde de görülmüştür.
Zamanla bu öküz şeklindeki boynuzlu put motifi ve öküze tapma ritüelleri, diğer milletlere de aynen sirayet etmiş, benzer şekilde çeşitli topluluklarda kendini göstermiştir. Kuran-ı Kerim'de "Onun ve kavminin, Allah’ı bırakıp güneşe taptıklarını gördüm. Şeytan, onlara yaptıklarını süslü göstermiş ve böylece onları yoldan çıkarmış. Bu yüzden de onlar doğru yolu bulamıyorlar.” (Neml Suresi, 24) ifadesiyle güneşe tapınan halkların olduğu belirtildikten sonra bu toplulukların Şeytanın yolunda olduğu aktarılmıştır. Ayette kastedilen kafirler, güneş doğarken ve batarken güneşe tapınırlar ve secde ederler. Bu vakitlerde şeytan da boynuzlarıyla güneşin hizasına kadar yükselir, söz konusu kafirlerin kendisine secde ettiklerini avenelerine hayal ettirerek zevklenir. İşte bu nedenle Hadis-i Şeriflerde de "şeytan boynuzu", namaz ve güneşle ilişkilendirilerek geçer. Resulullah ﷺ "Sabah namazının vakti ise fecrin doğmasından başlar, güneş doğuncaya kadar devam eder. Güneş doğdu mu artık namazdan vazgeç. Çünkü o, şeytanın iki boynuzu arasından doğar." (Müslim, Mesacid, 173, Ebu Davud, Salat 2, Nesai, Mevakit 15) ve "...Güneş şeytanın iki boynuzu arasından doğar ve bu doğma anı kafirlerin ibadet vakitleridir. O esnada, güneş bir mızrak boyunu buluncaya ve (sarı, zayıf) ışıkları kayboluncaya kadar namazı bırak. Bundan sonra namaz -güneş gün ortasında mızrağın tepesine gelinceye kadar- yine (meleklerin) beraberlik ve şehadetine mazhardır. Güneşin tepe noktasına gelme saati, cehennem kapılarının açıldığı ve cehennemin coşturulduğu bir saattir, namazı (eşyaların gölgesi) doğu tarafa sarkıncaya kadar terkedin. Bundan sonra namaz -güneş batıncaya kadar- meleklerin beraberlik, ve şehadetine mazhardır. Güneş, batarken de bu beraberlik ve şehadet kalmaz, çünkü o, şeytanın iki boynuzu arasında kaybolur. O sırada yapılacak ibadet kafirlerin ibadetidir." (Ebu Davud, Salat 299, Nesai, Mevakit 35, Müslim, Müsafirin 294) buyurmuştur. Ayrıca Resulullah başka bir mevzuda, ﷺ "İmanın Yemen'de olduğunu ve fitnenin de şeytanın boynuzunun doğduğu yerde" olduğunu söylemiştir. (Buhari, Bed'ü'l-Halk 15, Menakıb 1, Megazi 74)
Cahiliye dönemi Arabistan yarımadası halkları, Kabe içinde kırmızı taştan yapılmış Hubel'in bir Ay tanrısı olduğuna inanıyordu. Lat, Uzza ve Menat isimli üç büyük simge putları vardı. Taif bölgesinde yer alan, beyaz bir taştan yapılan ve genellikle güneş veya yeryüzü bereketiyle bağdaştırılan Lât; Nahle vadisinde bulunan, Kureyş ve Gatafan kabilelerinin büyük saygı gösterdiği, çöl ile güç simgesi olarak Venüs/Yıldız kültüyle ilişkilendirilen Uzza; Mekke ile Medine arasında Müşellel mevkiinde konumlanan ve deniz ile kader/ölüm kavramlarının atfedildiği en eski putlardan biri olan Menat bulunmaktaydı. Bunlara Cahiliye Arapları ayrı önem verirler, onlar için şenlik ve merasimler yaparlar, onlar adına kurban keserlerdi. Hatta erkek çocuklarını kendilerine ayırıp, kız çocuklarını beğenmezler bir nevi kurban ritüelleri ile putlar önünde öldürürlerdi. Necm Suresinde bu putları şöyle aktarır: "Ey inkarcılar! Şimdi Lat, Uzza ve bundan başka üçüncüleri olan Menat'ın ne olduğunu gördünüz mü? Erkek evlatlar sizin de dişiler O’nun mu? Öyle ise bu çok insafsızca bir taksim. Bu putlar, sizin ve atalarınızın taktığı isimlerden başka bir şey değildir. Allah onlar hakkında hiçbir delil indirmemiştir. Onlar ancak zanna ve nefislerinin arzusuna uyuyorlar. Halbuki kendilerine Rableri tarafından yol gösterici gelmiştir." (Necm Suresi, 19-23) Araplar melekleri dişi olarak saydıklarından onları sembolize eden putlara da kadın isimleri verirler ve kendileri için Allah katında şefaatçi olacaklarına inanarak onlara taparlar ve kurbanlar keserlerdi. Bazı mallarını ve evlatlarını putlar için taksim ederlerdi. "Allah'ın yarattığı ekinlerle hayvanlardan Allah'a pay ayırıp zanlarınca, bu Allah'a, bu da ortaklarımıza (putlarımıza) dediler. Ortakları için ayrılan Allah'a ulaşmıyor, fakat Allah için ayrılan ortaklarına ulaşıyor! Ne kötü hükmediyorlar! Bunun gibi, ortakları, müşriklerden bir çoğuna çocuklarını öldürmeyi iyi bir şey gibi gösterdi ki, hem kendilerini mahvetsinler hem de dinlerini karıştırıp bozsunlar! Allah dileseydi bunu yapamazlardı. Öyleyse onları uydurduklarıyla baş başa bırak!" (Enam suresi, 136-137) Allahu a'lem! dişi çocuklarını da sırf bu yakınlık ve şefaat vesilesi olsun diye sanılanın aksine "cariye olma korkusu, savaşlar, rızık endişesi" gibi çeşitli sebeplerden başka o putlar için ayırıp öldürmüşlerdir.
Ayette geçen Lat, Menat ve Uzza ile putlarla birlikte Hubel de cahiliye Araplarının en önemli putlarındandır. Arap yarımadasının büyük putu "Hubel", Asur-Babil'in tanrılarından Sin ile ilişkilendirilir. Araplardaki fal oklarıyla fal bakma geleneği de Babillilerin fal bakma yöntemlerinden biridir. Cahiliye devri Araplardaki Hubel ay tapınması; Babil'deki hilal, yıldız ve güneş şeklindeki üçlü tapınmadan doğmuştur. Hubelin simgesi olan boynuz şekli, Babil ve Sümer'deki adları Sin ve İnanna (İştar) olan put sembolüdür. Baal ismi, eski Babil'in baş tanrısı Marduk'un da diğer adıdır. İçinde isyan etme anlamı bulunan Marduk, asıl olarak Şeytan'ı simgeler. Bu nedenle esasında şeytana tapanlarda özelde satanizmde, Baal önemli bir sembol olup işaretlerinde ayırt edici bir unsur olarak "Baal Boynuzu" simgesi kullanılır. Hubel, Baal, Marduk gibi isimler arasında pagan inanışı gereği kökensel bir bağlantı olmasına rağmen doğrudan aynı varlığı ifade edip etmedikleri tam olarak net değildir. Lakin boynuzun bir güç simgesi olarak pagan medeniyetlerde yaygınlık kazanması Şeytani bir figür olarak birbiriyle ilişkilidir. Ay, güneş ve yıldız kültleri ile boynuz gibi sembolik figürlerin farklı coğrafyalarda benzer formlar alması, çeşitli isimlerle putlaştırılması, medeniyetler arası bu inançsal ve kültürel etkileşimin birer yansıması olarak değerlendirilebilir.
Örnek olarak verdiğimiz put görsellerinde, bu boynuz biçimli pagan figürleri net olarak yer almaktadır. Alttaki kil tablet resminde Sümer'in batıl tanrısı İştar, yine boynuz biçimli bir figürle tasvir edilmiş halde görülmektedir. "İştar" siyasi güçle ilişkilendirilen antik Mezopotamya putudur. Sümerlerde kendisine "İnanna" adıyla ibadet edilirken daha sonraki dönemlerde Akad, Babil ve Asurlular tarafından İştar olarak tanımlanmış ve "Cennetin Kraliçesi" olarak da anılmıştır. Buna benzer başka heykel ve put tasvirlerinde genellikle farklı formlarda bir boynuz simgesi öne çıkmaktadır.

Kuran-ı Kerim'de buzağıya (boynuza) tapmaya benzer bir kıssa aktarılır. Hz. Musa (a.s) zamanında yaşanan olayı detaylı bir şekilde bizlere aktaran kıssada, İsrailoğulları, Hz. Musa (a.s) ile birlikte Kızıldeniz’den
geçtikten sonra, sığırbaşı şeklinde putlara tapan bir kabileye
rastlamışlardır. Bunun üzerine İsrailoğulları, Mısır’dan çıkışın ardından Hz. Musa’dan (a.s.) kendileri için diğer kavimlerde gördükleri gibi somut bir put heykeli yapmasını ve ona tapınmak istediklerini ifade etmişlerdir. Bunun üzerine Hz. Musa (a.s.), İsrailoğulları'nın bu isteklerinin büyük bir şirk ve sapkınlık olduğunu bildirerek kavmini uyarmış; onlar da pişmanlık duyarak tevbe etmişlerdir. Ancak Hz. Musa (a.s.), Tur Dağı’na çıkarken kardeşi Hz. Harun’u (a.s.) kendi yerine vekil olarak bıraktığında, İsrailoğulları arasında inançsızlığını gizleyen sanat sahibi Samiri adında bir kişi, Hz. Musa (a,s) bu yokluğunu fırsat bilmiştir. Kavimden topladığı altın ziynet eşyalarını eriterek rüzgâr girdiğinde canlı gibi ses çıkaran altından bir buzağı heykeli yapmış ve halkı bu puta tapınmaya çağırmıştır. Bu olay, muharref Tevrat’ta Hz. Harun (a.s) ile ilişkilendirilir. Oysa Kur’an-ı Kerim’de Hz. Harun (a.s)'ın kavminin bu sapıklığına karşı çıkışı anlatılır. Hz. Harun’un (a.s.) bütün ikaz ve engelleme çabalarına rağmen kavim, Samiri’nin bu saptırmasına kapılarak buzağıya tapınmaya başlamıştır. Bu durum Kuran-ı Kerim ayetlerinde şöyle geçer:
“(O sırada Tûr’da bulunan Hazret-i Mûsâ’ya) Allâh buyurdu:«–Senden sonra Biz, kavmini (Hârûn ile kalan İsrâîloğulları’nı) imtihân ettik ve
Sâmirî onları yoldan çıkardı.»” (Tâhâ, 85)
“(Sonra)
Musa, öfkeli ve üzüntülü olarak kavmine döndü:«–Ey kavmim! Rabbiniz size güzel bir vaatte bulunmamış mıydı? Şu halde size zaman mı çok uzun
geldi, yoksa üstünüze Rabbinizin gazabının inmesini mi istediniz ki,
bana olan vaadinizden döndünüz!» dedi.” (Tâhâ, 86)
“Dediler
ki:«–(Ya Musa!) Biz sana olan va’dimizden, kendi kudret ve irademizle
dönmedik. Fakat biz, o kavmin (Mısırlıların) zinet eşyasından bir takım
ağırlıklar yüklenmiş, sonra da onları atmıştık; aynı şekilde Sâmirî de
atmıştı.»(Sâmiri’nin telkini ile zinetleri eritmek ve buzağı yapmak için
ateşe attılar.) Bu adam, onlar için böğürebilen bir buzağı heykeli îcâd
etti. Bunun üzerine:«–İşte bu, sizin de, Musa’nın da tanrısıdır, fakat
onu unuttu.» dediler. Peki görmüyorlar mıydı ki o (heykel) kendilerine bir sözle karşılık
veremiyordu, onlara zarar veremediği gibi fayda da sağlayamıyordu!
” (Tâhâ, 87-89)
“Hakikaten Harun, onlara daha önce:–Ey kavmim! Siz bunun yüzünden sadece fitneye uğradınız. Sizin Rabbiniz şüphesiz çok merhametli olan Allah’tır. Şu halde bana uyunuz ve emrime itaat ediniz!» demişti. “Onlar:«–Biz, Musa aramıza dönünceye kadar buna tapmaktan aslâ vazgeçmeyeceğiz!» dediler.” (Tâhâ, 90-91)
“(Tûr’a giden) Musa’nın arkasından kavmi, zinet takımlarından, böğürebilen bir buzağı heykeli (yaparak onu tanrı) edindiler. Görmediler mi ki, o, kendileriyle ne konuşuyor, ne de onlara yol gösteriyor? (Acziyetine rağmen) onu (tanrı olarak) benimsediler ve zalimler oldular.” (el-A’râf, 148)
“Musa, kızgın ve üzgün bir halde kavmine dönünce:«–Benden sonra arkamdan ne kötü işler yapmışsınız! Rabbinizin emrini (beklemeyip) acele mi ettiniz?» dedi. Tevrat levhalarını yere attı ve kardeşi (Hârun’un) başını tutup kendine doğru çekmeye başladı. (Kardeşi Harun):«–Anam oğlu! Bu kavim, beni cidden zayıf gördüler ve nerede ise beni öldüreceklerdi. Sen de düşmanları bana güldürme ve beni bu zâlim kavimle beraber tutma!» dedi.” (el-A’râf, 150)
“(Musa):«–Ey Harun! Sana ne engel oldu da, bunların dalâlete düştüklerini gördüğün vakit benim yolumu tâkip etmedin? Emrime âsî mi oldun?» dedi.(Hârûn):«–Ey annemin oğlu! Saçımı sakalımı çekme! Ben Senin: “İsrailoğulları’nın arasına ayrılık düşürdün; sözümü tutmadın!” demenden korktum.» dedi.” (Tâhâ, 92-94)
“(Musa da:) «–Ey Rabbim! Beni ve kardeşimi bağışla! Bizi rahmetine kabûl et! Zîrâ Sen, merhametlilerin en merhametlisisin!» dedi.” (el-A’râf, 151)
Hazret-i Musa, kavminden bu çirkin işlerinden dolayı tevbe etmelerini istedi. Tevbe şartının da, çok pişman olmak ve "nefisleri öldürme" olduğunu bildirdi. Onlar da:“–Sabrederiz!” dediler ve hükmü beklediler.
“Musa kavmine dedi ki:«–Ey kavmim! Şüphesiz siz, buzağıyı (tanrı) edinmekle kendinize kötülük ettiniz. Onun için Yaratanınıza tevbe edin ve nefslerinizi öldürün! Öyle yapmanız, Yaratıcınızın katında sizin için daha iyidir. Böylece Allah tevbenizi kabul etmiş olur. Çünkü acıyıp tevbeleri kabul eden ancak O’dur.” (el-Bakara, 54)
Öldürecek olanlar, öldürüleceklerin başında ellerinde birer kılıç olduğu halde beklemeye başladılar. Her puta tapanın ardında, emir gelince onun boynunu vurmak üzere bir kişi vazifelendirilmişti. Hattâ bunların içinde birbirlerine akraba olanlar dahi vardı:
“Pişman olup da kendilerinin gerçekten sapmış olduklarını görünce:«–Eğer Rabbimiz bize acımaz ve bağışlamazsa, mutlaka ziyana uğrayanlardan olacağız!» dediler.” (el-A’râf, 149)
Bunun üzerine Hazret-i Mûsâ ve Hazret-i Hârûn, şefkatlerinden dolayı ağlayarak dua ettiler. Bunun üzerine ayet indi ve tevbeleri kabul oldu:
“Kötülükler yaptıktan sonra ardından tevbe edip de iman edenlere gelince, şüphesiz ki o (tevbe ve îmândan) sonra, Rabbin, elbette bağışlayan ve merhamet edendir.” (el-A’râf, 153)
Ve Allah Teâlâ, şöyle buyurdu: “O davranışlarınızdan sonra (akıllanıp) şükredersiniz diye sizi affettik.” (el-Bakara, 52)
Bundan sonra Musa (a.s) Sâmirî’ye döndü:
“«–Ya senin zorun neydi, ey Sâmirî?!» dedi. O da:«–Ben, onların görmediklerini gördüm. Zîrâ, o elçinin izinden bir avuç (toprak) alıp onu (erimiş mücevheratın içine) attım. Bunu böyle, nefsim bana hoş gösterdi.» dedi.” (Tâhâ, 95-96)
“Musa şöyle dedi:«–Çekil git! Artık sen, hayatın boyunca: “Bana dokunmayın!” diyeceksin. Ayrıca senin için, kurtulamayacağın bir ceza günü var. Tapmakta olduğun tanrına da bak! Yemin ederim, biz onu yakacağız; sonra da onu parça parça edip denize savuracağız!» dedi.” Sizin yegane tanrınız o Allah’tır ki O'ndan başka ilâh yoktur. O ilmiyle her şeyi kuşatmıştır. (Tâhâ, 97-98)
“Buzağıyı tanrı edinenler var ya, işte onlara mutlaka Rabblerinden bir gazap ve dünyâ hayâtında bir alçaklık erişecektir. Biz iftiracıları böyle cezalandırırız.” (el-A’râf, 152)
***
Kıssada geçen buzağının daha önceki kavimlerde de görülen bir puta
tapınma şekli olduğu gayet açıkça izah edilmiştir. İnanç açısından
bakıldığında, buzağı/inek veya boğanın farklı bir anlamı olduğu açıktır.
İslam dışında kalan çeşitli toplumların, inek cinsi hayvana ve özelde
boynuza kendi inançlarına göre güç, otorite, bereket gibi bir takım anlamlar yükledikleri
görülmektedir. Bugün hala Hinduizm'de inek hayvanı kutsal kabul edilmektedir. Zikredilen buzağı motifi, yalnızca tarihsel bir hadise değil; aynı zamanda insanlığın farklı dönemlerinde tekrar eden sembolik inanç sapmalarının da bir örneğidir. Buzağı hadisesi, insanın inanç
psikolojisine dair evrensel bir uyarıyı da içinde barındırır. Bu tapınma durumu; insanların hayatlarında yaşayan bir peygamber olsa bile somut ve görünen bir sembole yönelme eğilimini de açıklar. Yaratıcıyı maddi bir varlıkta temsil etme arzusu, tarih boyunca farklı toplumlarda değişik formlarda defalarca tezahür etmiştir. Putçuluk hiçbir zaman bütünüyle ortadan kalkmamış; şekil değiştirerek her devirde varlığını sürdüren bir zihniyet hâline dönüşmüştür.
Buraya kadar aktardığımız çeşitli put/pagan geleneği bilgisi ve Kuran-ı Kerim'deki buzağı kıssasından hareketle, şimdi can alıcı bir soru sormak istiyorum. "Geçmişte birçok İslam devletinin sanat ve mimarisinde gördüğümüz hafif yana yatık bir şekilde kullanılan "İslam Hilali" yerine, günümüzde ibadet mekanlarımızda neden bir pagan simgesi olan "Baal Boynuzu" motifi kullanılıyor? Bu boynuzu andıran şekiller, sinsice camilerimizin minarelerini ve alemlerini nasıl işgal edebildi? Cami motifleri, tezhip ve süslemeleri, seccadeler nasıl başka din veya inanışların esiri haline düştü? Konuyu daha iyi anlamak için aşağıda fotoğraflarını verdiğim çeşitli camilerin alemlerindeki hilal simgesindeki değişime dikkat etmenizi istirham ediyorum.
Yukarıda ek fotoğraflarda verdiğimiz bazı cami alemlerinde, bariz şekilde yana yatık biçimiyle İslam Hilali görülmektedir. Aşağıda yer alan günümüz cami fotoğraflarında ise "Boynuzu" andıran bir işaret, cami alemlerinde tercih edilmiştir. Önceki cami alemlerindeki görseller eşliğinde bu fotoğrafları da titizlikle incelerseniz ne demek istediğimi daha net anlayacaksınız. Etrafınızdaki cami minarelerine bu vesileyle dikkatle bakmanızı tavsiye ediyorum. Eğer elden geçirilmemiş, kıyıda köşede kalmış, özgün yapısını koruyan tarihi bir cami minaresi incelenirse, alemin üzerindeki hilal formunun yana yatık bir hilal şeklinde olduğu daha net görülebilir. En azından, mevcut eski alemlerdeki hilallerin eşit açıyla göğe doğru uzatılmış simetrik birer "Baal boynuzu" gibi durmadığını; aksine yana yatık bir hilal tasviri olduğunu veya lale motifi, düz ok ya da yıldızlı hilal formları sergilediğini fark edilebilirsiniz. Bazı eski alemlerde hilal içerisinde hat olarak "Allah" yazısını veya hilal ile yıldız birlikteliğinden milli bayrak sembolünü gözlemlemek mümkünken, neredeyse tam bir boynuz gibi "O" harfinin üstten kesilmiş biçimindeki kıvrımlı boynuz formu, eski cami alemlerinde görülmez.
Aşağıdaki görsellerde, günümüz alemlerinin nasıl daha fazla boynuz şekline benzediğini görebilirsiniz: Özellikle İslam'ın merkezi Mekke'de ecdadımızın yadigarı, Osmanlı mirasları yıkıldıktan sonra inşa edilen saat kulesinin, saat üzerindeki "Allah" yazısının üstüne bu simgenin yerleştirilmesi, güneşin batışı ile bu boynuz gölgesinin Kabe üstüne doğru akması sorgulanması gereken bir durumdur.
Meramımı anlatabildiğimi düşünüyorum. Sadece etraftaki gözlemlerime dayanarak zamanla değişen bu detayı paylaşma gereği duydum. Bütün bunlara komplo teorisi diyenler olacağı gibi, bu boynuz şeklinin de geçmişte Anadolu'da kullanılan uygarlıklardan kalma eski sembollerimizden olduğunu söyleyenler de olacaktır. Geçmişte yaşamış çeşitli medeniyetlerde puta tapma ve pagan sembolleri sıklıkla bu topraklarda kullanılmıştır. Bu nedenle yaşadığımız bu coğrafyada var olan, geçmişte veya günümüzde kullanılan her türlü pagan simge ve semboller, İslam dini açısından bölgemize ait olduğu gerekçesiyle meşru olarak kabul edilemez. Eskiden bir sembolün topraklarımızda kullanılmış olması veya Selçuklu, Osmanlı gibi büyük devletlerde bu pagan simgelerinin bir şekilde tezahür etmesi, o simgenin meşru olduğunu göstermez. Tarihsel temas, ahlaki, dini ya da kültürel onay anlamına gelmez. Kaldı ki iddia olarak öne sürülen Osmanlı alem motiflerinde kullanılan simgelerde, hilal yerine bazen lale şeklinde göğe bakan bir motifin bir kullanılmasının, bugünkü boynuz şekliyle alakası yoktur.
Aşağıdaki resimlerde taşa işlenmiş bir Osmanlı mimarisinde, lale figürlü cami alemi işlemesi örneği vardır. Bu motifin bugünkü yukarı dönük boynuzlu alem motifi ile biçim ve anlam olarak bir alakası yoktur, ikisinin birbirinden farkını net olarak görebilirsiniz.
 |
| Tarihi Çeşmede Lale Figürü |
Şüphesiz ki bu mimari form değişiminin arkasında her zaman bilinçli, karanlık bir komplo veya doğrudan paganist bir niyet aramak da haksızlık olur. "Ameller ancak niyetlere göredir; herkesin niyeti ne ise eline geçecek odur. Kimin hicreti, Allah ve Resûlü için ise, onun hicreti Allah ve Resûlü’ne müteveccih sayılır." (Buhârî, Bedü’l-Vahy, 1; Müslim, İmare, 155) hadis-i şerifinde belirtildiği gibi kişilerin kalplerini ancak Allah bilir. Bu yazı, bir niyet okuma yazısı olmayıp zahirde meydana gelen değişikliklerden yola çıkarak gözlem sonuçlarının irdelenmesinden ibarettir. Zira günümüzün seri üretim endüstrisi, döküm teknolojilerinin pratik gereklilikleri, metal malzemenin esneme ve işlenme kolaylığı ya da ustaların kolay işçilik odaklı ticari refleksleri gibi pratik kaygılar da buradaki hassasiyeti yok etmiş ve yatık hilal estetiği, yerini zamanla endüstriyel standartlardaki boynuz figürlerine bırakmış olabilir. Bunu bilemem. Her ne şekilde olursa olsun burada anlatmak istediğim durum, bilinçli bir şekilde antik dönem paganist formlara duyulan hayranlık veya endüstriyel kolaycılık ile İslam estetiği baltalanmış ve dini/manevi kimliği sekteye uğratacak bir amaç ortaya çıkmıştır. Roma İmparatorluğunun Hristiyan olmadan önce Pagan sembollerini ve ritüellerini Hristiyan dünyasına katması ve sonunda Hristiyanlığı resmi din ilan etmesi gibi İslam dünyası da bu şekilde her yönden paganizm saldırısı altındadır. Özellikle Roma kalıntısı milletler, eski ihtişamlı günlerinin özlemiyle İslam dünyasına karşı büyük bir hınç beslemektedir. Putperest Haçlı zihniyeti yok olmamıştır ve bugün her alanda Büyük Roma özlemiyle hareket etmektedir. Bunlara karşı uyanık olmak, Müslüman olarak hepimizin vazifesidir.
Unutmayalım ki semboller, simgeler birer anlamdır, belli inanç ve ideolojilere ait birer işarettir ve bu alametler insanın bilinçaltına işler. Farkında bile olmadan yavaş yavaş o sembolün esiri haline gelinir. Seccadelerdeki figürlerden, cami süslemelerine kadar pek çok yerde, zihnimiz bir sembolizm işgali altındadır. Dikkatli ve uyanık olmakta fayda vardır. Yanlış anlaşılmalara fırsat verecek her türlü detaydan uzaklaşmak, başka din ve inançların sembollerini dini mekanlarımızdan, inancımızdan ve ibadetlerimizden uzak tutmak asli vazifemizdir. Nasıl boynumuza "haç" takıp gezdiğimizde, zahirde Hristiyan gibi görünüyorsak veya başımıza küçük takke benzeri "kippa" giydiğimizde Yahudiler gibi oluyorsak, Hinduların meditasyon ve yogaları ile Çin-Tibet güzellemesi kıyafet ve kuşaklarla da İslam inancımızı yansıtmamış oluruz. Semboller, simgeler büyük birer manadır göz ardı edilemez. Bu konuyu daha fazla uzatmadan Peygamber Efendimizin (ﷺ) Bir hadis-i şerifi ile bitireyim. Kim bir kavme benzemeye çalışırsa, o da onlardandır.” (Ebû Dâvud, Libâs, 4)
 |
| Mekke-1889 |
Allah, imanımızı daima sağlam ve temiz bir akaidde sabit kılsın. Her türlü şeytani oyun ve tuzaktan bizleri ve neslimizi de muhafaza etsin. (Amin)
Kadir PANCAR
20/02/2020
Kaynakça
Türkiye Diyanet Vakfı. (1998). Cami ve Hilâl maddeleri. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 7, s. 46-56; C. 18, s. 320-322).
Diyanet İşleri Başkanlığı. (2019). Kur’ân-ı Kerîm Meâli ve Tefsiri: Kur'an Yolu (C. 1-5).
İbn Kesir, İ. İ. (1994). Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm (C. 4-7). Çağrı Yayınları.
el-Buhârî, M. b. İ. (2008). el-Câmi‘u’s-Sahîh (Sahîh-i Buhârî) (C. 2, 4). Çağrı Yayınları.
Müslim, b. h. (2008). el-Câmi‘u’s-Sahîh (Sahîh-i Müslim) (C. 1, 2). Çağrı Yayınları.
Burckhardt, T. (2003). İslam Sanatı: Dil ve Anlam. Gelenek Yayınları.
Eliade, M. (2003). Dinler Tarihine Giriş (L. Arslan, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
Frankfort, H. (1978). Ancient Egyptian Religion: An Interpretation. Columbia University
Goodwin, G. (1971). A History of Ottoman Architecture. Thames & Hudson.
Gündüz, Ş. (1998). Mezopotamya Mitolojisi. Ark Yayınları.
Ögel, B. (1995). Türk Mitolojisi (C. 1-2). Türk Tarih Kurumu.
Schimmel, A. (2001). İslam'ın Mistik Boyutları (E. Karadoğan, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
Bugünlerde ortalığa saçılan Baal'e tapınan sapıkların dosyaları ile bu yazıyı okuduğumda eleştirilerimin haklı olduğunu düşünüyorum.
YanıtlaSil"İran’da 11 Şubat 2026’da, 1979 İslam Devrimi’nin 47. yıl dönümü kapsamında düzenlenen kitlesel gösteriler sırasında “Baal” olarak tanımlanan, boynuzlu ve boğa başlı büyük figürler yakıldı. Başkent Tahran başta olmak üzere çeşitli kentlerde gerçekleştirilen gösterilerde “Amerika’ya ölüm” ve “İsrail’e ölüm” sloganları atılırken, Baal figürleri de protestoların dikkat çeken sembollerinden biri oldu. İran medyasında Baal, Batı ve İsrail’e yönelik siyasi ve dinî eleştirilerin sembolü olarak sunuldu.
YanıtlaSilAntik Yakın Doğu’da “efendi” veya “rab” anlamına gelen Baal, özellikle Kenan ve Ugarit kültürlerinde fırtına, yağmur, bereket ve verimlilikle ilişkilendirilen bir tanrı olarak biliniyordu. Daha sonraki tek tanrılı dinlerin metinlerinde ise Baal, putperestlik ve yabancı tanrılara tapınmanın sembollerinden biri hâline geldi. İran’daki gösterilerde bu tarihsel figür, güncel siyasi söylem içinde yeniden yorumlanarak Batı’ya, ABD’ye ve İsrail’e yönelik protestonun sembolü olarak kullanıldı.
Gösterilerin ardından sosyal medyada Baal figürleri ile Jeffrey Epstein arasında bağlantı kuran çeşitli iddialar da gündeme geldi. Bunların başında, Epstein’a ait olduğu ileri sürülen bir banka belgesinde “Baal” adına bir hesap bulunduğu iddiası gündemde yer aldı.
Olay, antik bir dinî sembolün İran’daki güncel ABD ve İsrail karşıtı siyasi söylem içerisinde yeniden kullanılması açısından dikkat çekici."
Kaynak: (12/02/2026) https://cdn.iranintl.com/en/202602128764