Modern Spiritüalizm ve Tevhid Hassasiyeti

Etiketler : ateizm gündem makalem tevhid

Kişisel gelişim ve manevi yönelim arayışlarının yaygınlaşmasıyla birlikte mutlak Yaratıcı olan Allah'a ﷻ ait bazı kavramlar insan nefsine veya başka bir mahluka (evrene) hamledilmeye başlanmıştır. İnsan iradesine büyük bir güç ithaf eden, insanın kendine güveni ve azmi ile başaramayacağı hiçbir şey kalmayacağı gibi söylemler; ilk bakışta insanın niyetine, düşüncelerine ve davranışlarına dikkat etmesini öğütlemiş gibi görünüyor olsa da İslam’ın tevhid, dua, tevekkül, kader ve irade gibi  anlayışlarıyla inanç zemininde çok büyük farklılıklar taşımaktadır. Özellikle Allah’a ait olan kudret, irade, gayb bilgisi ve ilahi tasarruf gibi niteliklerin "evren", "enerji", "bilinç" veya insanın kendi spiritüel gücüyle ilişkilendirilmesi, Müslümanın tevhid inancı açısından üzerinde hassasiyetle durulması gereken bir problem hâline gelmektedir. Bu nedenle modern spiritüel söylemlerin İslam açısından değerlendirilmesinde yalnızca kullanılan kelimelere değil, bu ifadelerin arkasındaki varlık tasavvuruna da ayrıca bakmak gerekir.

Günümüzde “Evren sana cevap verir”, “Evrene ne gönderirsen onu alırsın”, “Hayatına hangi enerjiyi gönderirsen o enerji sana döner”, “Düşüncelerin geleceğini belirler”, “Zihninde neyi canlandırırsan onu kendine çekersin”, “Neye inanırsan onu yaşarsın”, “Bir şeyin olmasını istiyorsan manifest et”, “Manifest ettiğin şey, doğru enerjiye girdiğinde hayatında görünür hâle gelir”, “Evren senin frekansına göre karşılık verir”, “Yüksek titreşimde kalırsan güzel şeyleri hayatına çekersin”, “Niyetini evrene mesajla gönder”, “Evren senin isteğini bir şekilde sana ulaştırır”, “Hayatını değiştirmek için önce enerjini değiştir”, “Hangi frekansta yaşıyorsan o olayları hayatına çekersin”, “Olmasını istediğin şeye odaklanırsan onu kendine çekersin”, “Kendini bereket frekansına ayarlarsan bolluk hayatına gelir”, “Hayatındaki her şey, yaydığın enerjinin bir yansımasıdır”, “Evrenle aynı frekansa geldiğinde dileklerin gerçekleşir”, “İstediğin hayatı önce zihninde tasarla, sonra evren onu gerçekleştirsin”, “İstediğin şeyi 7 kere tekrar et”, “Evren, hazır olduğunda sana ihtiyacın olanı gönderir”, “olmasını istediğimiz işler için 777 yazmak” gibi şirk kokan hareketler; günümüzde özellikle gençler arasında sıklıkla kullanılmaktadır. Ehl-i sünnet inancı açısından bu sözlere bakıldığında, bu tür ifadelerin ciddi itikadî problemler taşıdığı görülür. Çünkü İslam’da işiten, bilen, dileyen, takdir eden ve kulun duasına karşılık veren mutlak varlık sadece Allah'tır. Burada sözlerde insanın isteklerinin yaratıcısı olarak kulun kendisi veya başka bir mahluk olan “evren” fikrinin sunulmuş olması, itikadi açıdan kabul edilemez. Kainat (Evren) Allah’ın ﷻ yarattığı bir varlıktır; kendisinde bağımsız bir irade, kudret veya tasarruf yetkisi yoktur. Kul, nimetlerin de sıkıntıların da nihai sahibinin Allah olduğunu bilir ve sebeplere başvururken kalbini sebeplere değil, sebepleri yaratan Allah’a bağlar. Ehl-i sünnet anlayışında insanın niyeti, duası ve çabası elbette önemlidir; fakat bunlar Allah’ın iradesinden bağımsız bir güç değildir. İnsan herhangi bir şeyi ister, o şeyin olması için çalışır, Allah'a ﷻ dua eder ve sonunda sebeplere sarılır; neticeyi meydana getiren ise Allah’tır. Bu nedenle "Evren benim düşüncelerimi ve mesajımı algılar ve bana karşılık verir" şeklindeki bir anlayış, farkında olunmadan Allah’a ait bazı fiil ve sıfatların yaratılmış bir varlığa nispet edilmesine yol açacağı için tehlikeli bir söylemdir. Böyle bir dil, insanın hayatındaki sorumluluk, imtihan, kader, dua ve tevekkül kavramlarını itikadi açıdan yanlış bir zemine taşır.

Yoga, meditasyon, astroloji,  yıldız haritaları, çakra çalışmaları, enerji yönetimi ve temizliği, bilinçaltı çalışmaları, manifestasyon, spiritüel şifa, Reiki, Theta Healing, bioenerji, aura temizliği, titreşim-frekans çalışmaları, kozmik enerji, spiritüel koçluk, nümeroloji, bilinçaltı yeniden programlama ve ruhsal dönüşüm çalışmaları gibi çeşitli budizm ve hinduizm kaynaklı bazı modern spiritüel uygulamalarda, dinî kavramları çağrıştıran çeşitli ifadeler kasıtlı olarak mutlak yaratıcı Allah ﷻ yerine kullanılmaktadır. "Kişinin kendisini yaratıcı konumda görmesi", "kişinin birtakım yöntemlerle inançlarını davranışlarını ve düşüncelerini silip yeniden programlayabileceğini ileri sürmesi İslam’ın kul anlayışıyla bağdaşmadığı gibi bu tür söylemler İslam inancı açısından sorunludur. Müslüman bir kimsenin itkadı açısından şifa Allah’tan istenir; Allah'a dua edilir, insanlar arasında tedavi yolları araştırılarak hekimlere başvurulur, uzmanların tavsiyeleri dikkate alınır ve meşru sebepler kullanılarak şifa aranır. Ancak kul burada kendisini veya başka yaratılmış bir varlığı şifanın mutlak kaynağı olarak göremez. "Hastalandığım zaman bana şifa veren O'dur." (Şuara Suresi, 80) İnsan dünyalık işlerinde başarıya ulaşmak için çeşitli yollar dener, planlı ve verimli çalışma yollarıyla çabasını gösterir. Önüne çıkan imkânları değerlendirir ve elinden gelen gayreti gösterir. Sonuçta başarıyı Allah'tan bekleyerek istediğini elde eder. "Başarım ancak Allah’ın yardımı iledir. Ben sadece O’na tevekkül ettim ve sadece O’na yöneliyorum." (Hud Suresi, 88)  İnsan geleceği ve gaybı, kendi başına bilemez. İnsan, geleceğe dair tahminlerde bulunabilir, plan yapabilir ve mevcut şartlara göre tedbir alabilir; ancak henüz gerçekleşmemiş olayların kesin bilgisi Allah’a aittir. Astrolojik hesaplarla, yıldız haritalarıyla kozmik verilerle veya benzeri çeşitli spiritüel yöntemlerle geleceğin ve gaybın kesin olarak bilinebileceğini iddia etmek İslam’ın gayb anlayışıyla bağdaşmaz. "Allah’tan başka göklerde olsun yerde olsun hiç kimse gaybı bilemez. Onlar ne zaman diriltileceklerini de bilmezler." (Neml Suresi, 65) İnsan çalışmasıyla rızkın elde edilmesine vesile olabilir; ancak rızkı yaratan ve malına bereketi veren kendisi değildir. Rızkın ve bereketin gerçek sahibi Allah’tır. Rızkın kaynağı, insanın kendi gücünde, enerjisinde veya herhangi bir spiritüel yöntemde değildir. "Şüphesiz rızık veren, güç ve kuvvet sahibi olan ancak Allah'tır." (Zariyat Suresi, 58) Müslüman, bütün bu işlerde elinden gelen gayreti gösterir, tedbir alır ve meşru sebeplere başvurur; fakat şifanın, başarının, rızkın ve bereketin gerçek kaynağının Allah olduğunu bilir. Müslüman, geleceği Allah’tan başka kimsenin bilmeyeceğine inanır; bu sebeple geleceğini düşünce, enerji veya spiritüel uygulamalarla yönlendirebileceğine veya şekillendirebileceğine inanmaz. Müslüman, Allah’a dua ve tevekkül ederek sıkıntı ve musibetlerden kurtulmaya çalışır. Yaratıcının kendisi hakkındaki takdirine güvenerek sabır içinde O'na teslim olarak kaderine razı olur. Böylece Allah ile kul arasındaki ontolojik fark korunur; kul kulluğunu, Allah ﷻ ise rubûbiyet ve ulûhiyetini sürdürür. Kul kendi nefsine veya başka bir mahluka ilahlık sıfatı yüklemediği için huzurlu olur. Kul ayrıca tercih ve eylemlerinden de sorumlu olur. 

 

İslam’da kader inancı, imanın temel esaslarından biridir. "Bize Allah Teâlâ'nın yazmış olduğu şeyden başkası isabet etmez. o bizim Mevlâmızdır ve mü'min olanlar artık Allah Teâlâ'ya tevekkül etsinler." (Tevbe Suresi, 51) Müslüman, kendi hayatında meydana gelen her şeyin Allah’ın ilmi, iradesi ve takdiri dâhilinde olduğuna inanır; bununla birlikte insanın irade ve sorumluluğunun bulunduğunu, tercihleri sebebiyle ahirette hesaba çekileceğini de kabul eder. İslam’da kader, insanın hiçbir şey yapmaması anlamına gelmediği gibi, insanın kendi düşünce ve enerjisiyle kaderi mutlak biçimde yeniden yazabileceği anlamına da gelmez. (Cebriye ve Mutezile düşünceye burada tam olarak günümüz insanın yanlış düşüncesini ifade eder) Cebriyye’nin insan iradesini neredeyse tamamen yok sayan anlayışı ile Mu‘tezile’nin insan fiillerinde insanın iradesine daha bağımsız bir alan tanıyan insanın kendi fiillerinin yaratıcısı olma yaklaşımı  Ehl-i sünnetin dengeli kader anlayışından ayrılır. Günümüzde ise "Her şey kendi elimde, düşüncelerimle gerçekliğimi yaşarım" ve "İnsan ne isterse onu elde eder, yeterince inanırsa kaderini değiştirir" şeklindeki manifest anlayışları ise farklı bir terminolojiyle insan iradesini merkeze alan mutezile düşüncesini çağrıştırmaktadır. Dengeli olan yaklaşım bu değildir. Mümin, iradesinin ve tercihinin bulunduğunu kabul eder; fakat kendi iradesinin de Allah’ın yaratması ve izni çerçevesinde gerçekleştiğini bilir. Hastalıkta tedavi aramak, sıkıntıda çözüm üretmek, felaketlere sabretmek, istekleri için dua etmek, günah karşısında tövbe etmek ve nimet karşısında şükretmek kulluğun parçalarındandır. İnsan cüzi iradesiyle külli irade olan Allah'a teslim olur. Dolayısıyla sabrı, duayı, tövbeyi ve tevekkülü gereksizleştiren; insanı kendi zihinsel veya spiritüel gücünün merkezine yerleştiren, insan nefsini ilahlaştıran yaklaşımlar, İslam'ın kader ve kulluk anlayışıyla asla bağdaşmaz. Müslüman, hayatında karşılaştığı olayları yalnızca kendi zihinsel gücü, enerjisi veya niyetiyle açıklayamaz. Bir şeyi istemek ve onun için çaba göstermek önemlidir; ancak gerçekleşmesini sağlayan mutlak güç kula değil, Allah’a aittir. İnsan bazen istediği sonuca ulaşabilir, bazen de bütün gayretine rağmen beklemediği bir sonuçla karşılaşabilir. Bazen hiç olmadık zamanlarda hiç olmayacak insanların başına hikmetine anlam veremediğimiz farklı işler gelebilir. Böyle durumlarda mümin, isyan edip inançsızlık bataklığında yuvarlanmak yerine Allah’ın hikmet ve takdirine güvenerek sabreder.

Allah’a ait olan yaratma, gaybı bilme, şifa verme, rızıklandırma veya kader üzerinde mutlak tasarruf gibi sıfat ve fiillerin "evren", "enerji", “kozmik güç", "frekans" ya da insanın kendi nefsi, "spiritüel gücü" gibi varlıklara nispet edilmesi tevhid inancı açısından ciddi bir problem kaynağıdır. Allah’a mahsus olan ilahî tasarrufun yaratılmış bir varlığa nispet edilmesi, itikadi açıdan kabul edilemez. Bu noktada kullanılan isimlerin değişmesi, temel düşüncenin değiştiği anlamına gelmez. İlahî tasarrufa ait tüm kavramlar, “bilinçaltı temizliği”, "enerji çalışması", "çakra temizliği", "evrene mesaj", "manifestleme", "numerolojik dönüşüm", "kozmik titreşim" gibi farklı yöntem ve terminolojilerle sunulan kavramlar itikadi açıdan ayrı ayrı incelenmelidir. Özellikle gaybı bildiğini, kader üzerinde bağımsız tasarrufta bulunduğunu, şifa veya başarıyı metafizik bir teknikle kesin biçimde sağlayabileceğini iddia eden tüm anlayışlar, tevhid hassasiyetiyle bağdaşmaz. Bu sebeple ölçü, kullanılan kavramların cazibesi değil; Kur’an ve sünnetin ortaya koyduğu Allah inancı ve tevhid anlayışıdır.

Sonuç olarak mesele yalnızca bir yöntem veya kişisel gelişim tercihi değildir; kullanılan dilin hangi inanç tasavvuruna dayandığı önemlidir. Müslüman, hayatındaki olayları anlamlandırırken sebepleri inkâr etmez; fakat sebeplere, kendi nefsine veya başka bir varlığa ilahlık vasfını yükleyemez. Günümüzde televizyon, dizi, film ve müzik dünyası gibi yazılı ve görsel medya unsurları; "manifest", "enerji", "frekans" ve "evren" gibi kavramları sürekli gündemde tutarak bu anlayışların toplumda yaygınlaşmasına katkı sağlamaktadır. Popüler kültür aracılığıyla sunulan bu tür söylemler, Allah’a ait olan kudret ve tasarrufun başka varlıklara nispet edilmesini sıradanlaştırarak özellikle küçük çocuklarda ve gençlerde tevhid hassasiyetini zedelemektedir. Bir sözün şarkı içerisinde, bir dizinin senaryosunda veya popüler bir akımın parçası olarak sunulması, onun dinî açıdan doğru olduğu anlamına gelmez. Müslüman, yaygınlaşan her anlayışı sorgulamadan benimsemek yerine, kullanılan kavramların arka planındaki inancı araştırmalı ve tevhid ölçüsüyle titizlikle değerlendirmelidir.

Müslüman duasını doğrudan Allah’a yöneltir, şifayı O’ndan ister, başarıyı O'ndan bekler; tedbirini alır ve neticeyi O’na bırakır.  Bu sebeple "evren", "enerji" veya "manifest" gibi insanın birtakım spiritüel tekniklerle ilahî tasarrufa ortak olabileceğini ima eden söylemler, İslam açısından eleştirel bir süzgeçten geçirilmelidir. Sembolik saldırıların, şirk cümlelerin meydanlarda dolaştığı günümüz dünyasında, imani açıdan tehlikeli sözler ve fiiller asla kullanılmamalıdır. Modern her uygulamayı, her çalışmayı toptan aynı hükme bağlayıp reddetmek yerine, onun temel inancını ve iddiasını, arkasında olan biteni tespit edip, Kur’an-ı Kerim ve sahih sünnetin tevhid ölçüleriyle değerlendirmek ve ince eleyici bir süzgeçten geçirmek gerekir. Esas olan, kulun kendi gücünü merkeze koyması veya mutlak varlık Allah yerine başka bir varlığı yerleştirmek değil; insanın haddini, sınırlarını ve kulluğunu bilerek Allah’a yönelmesidir. Bu hassasiyet, Müslümanın hayatın her alanında kullandığı dil ve benimsediği düşünceler açısından dikkatli olmasını gerektirir. Her duyulan sözü sorgulamadan benimsemek yerine itikadını merkeze alarak arka planını araştırmak elzemdir. Müminin ölçüsü modalar, popüler kültür veya spiritüel akımlar değil; Kur’an ve sahih sünnettir. Sonuç olarak mesele yalnızca kullanılan kelimeler değil, o kelimelerin taşıdığı inançtır. Müslüman, çağın popüler söylemlerine kapılmadan her düşünceyi tevhid terazisinde tartmalı; Allah’a ait olan kudret, irade ve tasarrufu hiçbir varlığa nispet etmeden yalnızca Allah'a yönelmelidir. Allah, itikadımızı dini üzere muhafaza etsin. Neslimizi her türlü şer fikir ve düşünceden korusun. (amin)

Kadir PANCAR

23/08/2026