Bir Matematikçi Portresi: Paris Pismis

Etiketler :
Asıl adı Mari Sukiasyan olan Paris Pismis, 300 yıl önce Ege'den İstanbul'a göçen bir ailenin üç çocuğundan biri. Pismis 1911 yılında İstanbul - Ortaköy'de doğdu. 4 yaşına kadar aynı mahallede kaldı. "Olgun" anlamına gelen "Pişmiş" soyadı Maliye Bakanı olan dedesine zamanın Padişahı olan III. Selim tarafından verilmiştir. Sonra ailesi Üsküdar'a geçti. Henüz beş yaşında bir anaokulu öğrencisi iken okumayı söktü, ablasının matematik problemlerini de çözebiliyordu. İlkokula Üsküdar Yeni mahalle'de başladı. O yıllarda altı sene süren ilkokul eğitimi süresince ecnebi diller de okutulurdu; birinci sınıfta Fransızca, üçüncü sınıfta da İngilizce öğretilmeye başlatılırdı. Hem Fransızcaya hem de İngilizceye gayet iyi bir başlangıç yaparak ilkokuldan mezun olduktan sonra Üsküdar Amerikan Kız Lisesi'ne gitti.
Liseye başladığında Ermenice, İngilizce, Türkçe ve Fransızca biliyordu. Bu okulda Almanca da öğrendi. Üsküdar Amerikan Kız Koleji yatılı bir okuldu, ama evleri okula çok yakın olduğundan gündüzlü okudu. Kolej'de çok sıkı bir disiplin vardı; eğitim, American Mission Board'un denetimindeydi. Matematiği daha o zamandan başlayarak çok sevmiştir. Matematik hocalarının büyük etkisi olmuştur, bu dersi bu kadar sevmesinde. Bilim ve Teknik Dergisi'nin dört yil önce kendisiyle uzun uzun söyleştiği Prof. Dr. Paris Pişmiş söyle anlatıyor bu sevdasını: "Madame Curie teorik çalısmalar yapabildiyse, ben neden yapamayayım düşüncesi, hırsımı kamçılayan düşünce oldu. Geometriye başlamak bende uykudan birden silkinerek uyanma etkisi yaptı. Geometride herşey net ve temizdi; izlenecek yol belli ve bu yoldan neticeye ulaşmak çok zevkliydi. O zamanlar evlerin tavanlarında süslemeler olurdu. Bizim evin tavanındaki üçgen süslemelere bakar, onları birbiriyle mukayese eder, kendime göre sonuçlar çıkarırdım." Euclid Geometrisi'ndeki teoremleri, önermeleri çok sevdi. Kolej'deki ilk yılında kendisine o kadar da üzmediği halde, sınıftaki en yüksek ortalamayı tutturmayı başardı. Bunun üzerine "biraz daha çalışsam bütün okuldaki en yüksek ortalamayı tutturabilirim" diye düşündü. Gerçekten ertesi sene öyle oldu, %98 idi ortalaması. Bitireceği yıl Üsküdar Amerikan Kız Lisesi lise okuduğu için, üniversiteye doğrudan gidebilme şansına kavuştu. Bu yaşına dek hırsları ailesi ile olan ilişkilerinde bir sorun yaratmamıştı ama o yıllarda bir kızın üniversiteye gitmek istemesi, karma bir okulda eğitim görmesi, üstelik matematik okuması, döneme göre gayet demokrat ve özgürlükçü olan Pişmişler için bile kolay kabul edilebilir bir şey değildi. Resim ve müzik dersleriyle bir süre avutmak istedikleri kızları, birkaç ay sistematik olarak ağlayınca pes ettiler ve 1930-31 ders yılında Darülfünun (İstanbul Üniversitesi) Fen Fakültesi'nin Matematik Bölümü'ne kaydını yaptırdılar. O inatçı kız 1933'te Matematik ve Klasik Astronomi Bölümü'nü bitiren ilk kız öğrenci olacaktı.
Kendi Sözünden Paris Pişmişin Okuma Azmi:
"bizim gibi bir ailenin kızı nasıl olur da karma eğitim yapılan bir okula gider diye üniversiteye gitmeme karşı çıktılar. benim hırsımı bileyen bir şey vardı ki o da kadınlar matematikçi olamaz deniyordu. matematiği sevmem meslek seçimimde elbette ki önemli bir etkendi; ama en zor olanı başarabileceğimi gösterme isteğinin de ciddi payı vardı tercihimde. kadınların bunu da en iyi biçimde yapabileceğini kanıtlamak istiyordum."

1965 yılında kendi adıyla anılan yeni yıldız kümeleri keşfeder. Şu anda pişmiş'in adıyla anılan 23 yıldız kümesi var gökyüzünde.. Paris Pişmiş 1 ağustos'ta meksika'da öldü. cesedi 2 ağustos'ta krematoryumda yakıldıktan sonra külleri havaya savruldu.Bugün Amerikan Astronomi Bölümünde kendi adına bir bölüm açılmış ender çalışmaları ile unutulmayan bir matematiçi olarak anılmaktadır.
American Astronomical Society kendi adına açılmış sayfadan hayat hikayesi ve çalışmalarına ulaşabilirsiniz.http://aas.org/node/4349

0 yorum:

Popüler Yayınlar

Sosyal Paylaşım

Icon Icon Icon Icon

Lütfen yazılarımızla ilgili yorum yapmaktan çekinmeyin. Kırık linkleri ve hatalı içerikleri mutlaka bize ilgili sayfa altında yorum yaparak bildiriniz. Blog sayfalarımızda ilginizi çekebilecek diğer yazılar için blog arşivimizi kullanabilirsiniz.

Son Yorumlar

Yararlı Linkler